لرستان : سرزمین گنج‌هاى نهان

براي اين پست، مطلبي آموزشي در ارتباط با درجات نظامي قرار مي‌دهم، شايد كسي علاقه‌مند بود مطالبي در اين زمينه‌ بياموزد.

رده‌بندي جهاني درجه‌هاي نظامي(از رتبه ۱ تا ۲۱) و علامت‌هاي نصب شده توسط نظاميان ارتش ايران:

تا درجه استواری، علامت درجه روي بازو نصب مي‌شود. از درجه‌ي ستوان سومي به بالا، درجه‌ها روي شانه‌ نظاميان نصب شده و فرد نصب كننده افسر تلقي خواهد شد. مثلاً ستوان سوم، یک ستاره‌ی كوچك روي شانه‌ي راست و يكی روی شانه‌ی چپ نصب مي‌كند.

ترفيع در درجه‌ها هر ۴ سال يك‌بار صورت مي‌پذیرد. فقط از درجه‌ي سرهنگ دومی به سرهنگ(سرهنگ تمام) این مدت ۳ سال است.

از درجه‌ي سرهنگ به بالا در ارتش ايران از واژه «امير» و در سپاه از كلمه‌ي «سردار» استفاده مي‌شود.

اين واژه‌ها جايگزين كلمه‌ي تيمسار (ژنرال) كه قبل از انقلاب به كار مي‌رفت گرديده است.

جالب اين‌ كه در دوره‌ي رضاشاه، استفاده از دو اسم سردار و امير براي افراد ممنوع شد! بر همین اساس در خرم‌آباد افرادي نظير سردار (جهانگير) توكلي، سردار (بهرام) طولابي، سردار (حسين) غلام‌رضايي، امير (ايرج) رستمي، امير (نامدار) عيلامي... مجبور به تعويض نام خود شدند!

***

 پس از تشكيل ارتش منظم در دوران حكومت رضاخان، حدود ۱۵۵ نفر تا پيروزي انقلاب به درجه‌ي سپهبدي رسيدند.

اولين ايشان، سپهبد احمدآقا اميراحمدي(قصاب لرستان) است كه در تاريخ يكم فروردين ۱۳۰۸ خورشيدي به پاس سركوب‌ مخالفینی چون اسماعيل‌آقا سيميتقو، ميرزا كوچك‌خان جنگلي، شيخ خزعل و به خصوص جریانات طوايف لرستان، مفتخر به کسب عنوان اولين سپهبد ايران شد و اتفاقاً كتاب خاطراتش نيز با همين عنوان به چاپ رسيد!

از زمان تشكيل ارتش منظم در ايران تا پيروزي انقلاب حدود هزار نفر نيز درجه سرتيپي تا ارتشبدی داشتند.

 10 سپهبد اول ايران به ترتيب عبارتند از:

احمد اميراحمدی، محمد شاه‌بختی(زکریا)، مرتضي يزدان‌پناه، محمد نخجوان(امير موثق)، امان‌الله جهان‌بانی، علی رزم‌آرا، علي‌اصغر نقدی، فرج‌الله آق‌اولی، فضل‌الله زاهدی و عبدالله هدايت.

عبدالله هدايت در يك مهر ۱۳۳۷ خورشيدي به عنوان اولين ارتشبد ايران برگزيده شد. پس از پيروزي انقلاب، تفويض درجات نظامي محدود به سرلشكر (رتبه ۱۹) شد و حداكثر درجه سرلشكري براي فرمانده‌ي كل سپاه پاسداران، فرمانده‌ي كل ارتش و همچنين فرمانده ستاد کل نيروهاي مسلح در نظر گرفته شد. فقط شهيد صياد شيرازي، با يك درجه تشويق به پاس شهادت، تنها سپهبد نيروهاي مسلح پس از انقلاب محسوب می‌شود. (تا زمان انتشار این مطلب)

همان‌طور كه عنوان شد عبدالله هدايت در سال ۱۳۳۷ به عنوان اولين ارتشبد ايران و رئيس ستاد بزرگ ارتشتاران منصوب شد. در آن دوره، درجه‌ي ارتشبدي، تحميلي بود كه مستشاران آمريكايی به ارتش ايران وارد آوردند.

ارتقاء درجه‌ي ارتشبدي به هدايت موجب رنجش عده‌اي از اميران ارتش نظير سپهبد يزدان‌پناه و سپهبد اميراحمدي (كه ۲۹ سال در درجه‌ي سپهبدي باقي مانده بود) گرديد.

هنگام طرح لايحه‌ی مربوط به آن در كميسيون مجلس سنا، اميراحمدي در حالي كه قسمتي از لباس خورد را درآورده بود، جاي چندين گلوله را به سناتورها نشان مي‌داد و ادعا داشت كه اين درجه بايد از آن او باشد! يزدان‌پناه با اعتراض شديد عنوان نمود: در زماني كه من درجه‌ي سرتيپي داشتم، عبدالله هدايت ستوان دوم بوده است. حال چگونه از لحاظ درجه بايد بر من ارشديت داشته باشد؟! (منبع: روزشمار تاريخ ايران، باقر عاقلی)

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

ارتشبد عبدالله هدايت فرزند غلام‌علي هدايت، مردي صحيح‌العمل، سليم‌النفس و وطن‌پرست بود كه معمولاً با آمریکایی‌ها در راه رسيدن به مقاصدشان در ايران مخالفت می‌نمود. به همين سبب  ۲۴ اسفند ۱۳۳۹ از رياست بزرگ ارتشتاران بازنشسته و سناتور شد.

وي ۶ شهريور ۱۳۴۱ به تحريك آمريكايي‌ها از سوي رژيم شاه بازداشت شد و ۲۲ فروردين ۱۳۴۷ به سن ۶۹ سالگي درگذشت. (منبع: خاندان‌های حكومتگر در ايران، باقر عاقلی)

تا زمان پيروزي انقلاب ۱۹ نفر شامل: عبدالله هدايت، عبدالحسين حجازی، بهرام آريانا، فتح‌الله مين‌باشيان، جعفر شفقت، فرج‌الله رسايي، فريدون جم، سعید اعزازی، غلام‌علی اويسي، نعمت‌الله نصيري، غلام‌رضا ازهاری، رضا عظيمي، محمد خاتمي، فضائل تدين، حسين فردوست، عزت‌الله ضرغامي، حسن طوفانيان، محمد هوشيار و عباس قره‌باغی (آخرين ارتشبد ايران) موفق به رسيدن تا درجه‌ی ارتشبدی شدند.

از اين جمع، یک نفر (رسایی) از نیروی دریایی، ۴ نفر از نیروی هوایی و بقیه از نیروی زمینی ارتش بودند.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

از لرستانی‌ها، تا كنون غير از سپهبد نصرالهی، سپهبد آذربرزين و سرلشكر بهاروند، هنوز كسی به درجه‌ي بالاتر از سرتيپي نرسيده است.

البته قبل از پيروزي انقلاب، پس از درجه سرهنگ، درجه سرتيپ تمام بود زیرا درجه سرتیپ دوم وجود نداشت و لذا اكنون درجه سرتيپ تمام معادل درجه سرلشكر قبل از انقلاب محسوب مي‌شود.

سرلشكر بهاروند سال ۱۳۴۲ رئيس دادگاه عالي ويژه اداره‌ی دادرسي ارتش ايران بوده است و بيش از اين اطلاعاتي در خصوص او در دست نيست.

سپهبد "عبدالمجيد نصرالهی" سال ۱۲۸۷ در منطقه هزار جریب از توابع بروجرد لرستان به دنيا آمد. وی اصالتاْ از طایفه‌ی دالوند تیره‌ی جشنیان و از عموزاده‌هاي خاندان "پورپرويز" است.

وي سال  ۱۳۰۹ وارد دانشكده افسري شد و در سال ۱۳۱۱ فارغ‌التحصيل گرديد. سال ۱۳۲۵ درجه سرهنگي، سال ۱۳۳۲ درجه سرتيپي، سال ۱۳۳۷ درجه سرلشكري و سال ۱۳۴۱ درجه سپهبدی دريافت كرد.

سپهبد نصرالهي فرمانده سپاه غرب و فرمانده ارتش يكم نيز شد. سال ۱۳۴۳ با سمت معاونت نيروي زميني ارتش بازنشست گرديد.

پس از بازنشستگي قريب ۳ سال يعني تا سال ۱۳۴۶ استاندار سيستان و بلوچستان بود. سرانجام ۱۲ تير ۱۳۵۹ در تهران درگذشت.

سپهبد عبدالله (شاپور) آذربرزين نيز كه پدرش نظامي بود سال ۱۳۰۸ در خرم‌آباد به دنيا آمد.

وي پس از پيروزي انقلاب اسلامی از ۲۴ بهمن ۱۳۵۷ تا ۶ اسفند ۱۳۵۷ رئیس ستاد نیروی هوایی ملی ایران بود و پس از آن به انگليس و به آمريكا رفت و در بورلی هیلز کالیفرنیا اقامت گزيد و سرانجام آبان‌ماه ۱۳۹۴ درگذشت.

از نظاميان لرستان پس از انقلاب كه موفق به رسيدن تا درجه سرتيپي (معادل سرلشكري قبل از انقلاب) شده‌اند مي‌توان به سردار سرتيپ "عبادالله عبدالهي" اهل دلفان كه از اسفند ۱۳۹۲ تا كنون فرمانده قرارگاه سازندگي خاتم‌الانبياء است و سردار سرتيپ "روح‌الله نوري" فرمانده سپاه ثارالله كرمان و فرمانده سابق تيپ ۵۷ سپاه لرستان در دهه‌ ۶۰ اشاره كرد كه اهل ازنا لرستان است.

همچنين گفته مي‌شود امير سرتيپ "كيومرث حيدري" فرمانده نيروي زميني ارتش نيز اصالتا اهل دلفان لرستان و متولد ۱۳۴۳ در هرسين كرمانشاه است و امير سرتيپ "اسدالله حيدري" نيز متولد ۱۳۲۳ در خرم‌آباد است كه اكنون رئیس کانون بازنشستگان نیروهای مسلح ايران مي‌باشد.

 پژوهش: رضا جايدري

* توضيح: اين مطلب خرداد ۱۳۸۷ در وبلاگ منتشر شده و اينك با اطلاعات تكميل‌تر بازنشر می‌شود.