لرستان : سرزمین گنج‌هاى نهان

شهر خرم‌آباد ظرف يك قرن اخير، 4 دوره مهاجرپذیری و مهاجرفرستی بارز داشت.

تا قبل از دوران پهلوی، مهاجرپذیری این شهر بسیار کم بوده و به صورت موردی طی سالیان متمادی برخی تجار شهرهایی مانند دزفول یا بروجرد که اوضاع این شهر را برای تجارت خود مناسب‌تر می دیدند در این شهر ساکن شدند.

در این بین، برخی از عشایر کوچ‌رو نیز به دلایل مختلف از جمله اختلاف با ایل و طایفه، به شهر آمده و یک‌جانشینی پیشه کردند.

از آذر 1302 که حصر خرم‌آباد توسط عشایر پس از دو دهه به وسیله قوای لشکر غرب به سرکردگی امیراحمدی و شاه‌بختی پایان یافت، پس از تأمین امنیت توسط آن‌ها در خرم‌آباد و حومه آن، رفته رفته از سال 1303 مهاجرانی جدید از شهرهای مختلف وارد خرم‌آباد شدند.

بروجردی‌ها با مشاغلی چون زرگری، نانوایی سنگی و ... کم کم راسته بروجردی‌ها را در خرم‌آباد تشکیل دادند.

همچنین پس از تأسیس ادارات دولتي در خرم‌آباد، نیروهای غیربومی بسیاری بخصوص در اداره فرهنگ به عنوان معلم جذب شده و ساکن خرم‌آباد شدند.

پس از وقایع شهریور 1320 و اشغال کشورمان توسط متفقین و به دنبال آن، بروز قحطی و بیماری؛ دسته‌های دیگری از عشایر نیز کوچ‌روی را کنار نهاده و به خرم‌آباد آمدند. با تاسیس ادارات، به نیروی کار فراوان از رده‌های پایین تا بالای خدمتی نیازمند شده لذا شمار ديگري نيز به شهر مهاجرت كرده و روستاها را كه از نظر كشاورزي و دام‌پروري مثمر ثمر بودند رها كرده و به جاي توليدگري، به جمع مصرف كننده‌ها پيوستند.

اصلاحت ارضی در آغاز دهه 40 نیز باعث شد که بسیاری از خان‌زاده‌های نقاط مختلف لرستان که مالکیت عمده زمین‌های مناطق خویش را از دست داده بودند، همراه با اطرفيان خود روی به خرم‌آباد آورند.

تا این‌جا از آغاز صده اخیر، حدود هر دو دهه یک بار، یک مهاجرت عمده به خرم‌آباد انجام شد. جالب اين كه مهاجرت عمده بعدی (چهارم) نیز درست دو دهه بعد و پس از پیروزی انقلاب روی داد که با آغاز جنگ تحمیلی و نیز تغییرات در برخی نهادها در خرم‌آباد، اکثر نیروهای این نهادها از مهاجران به مرکز استان تامین نیرو شدند.

همین زمان، بسیاری از خرم‌آبادی‌های قدیمی به دلیل وقوع جنگ و آسیب‌های ناشی از آن از جمله بمباران‌های پیاپی؛ ترجیح دادند از این شهر که به مرز عراق نزدیک‌تر بود به سمت نقاط دورتر از مرز نظیر کرج و اصفهان یا خارج از کشور مهاجرت نمایند. عمده دلیل مهاجرت آن‌ها به خارج جهت ادامه تحصیل فرزندان‌شان بود زیرا در زمان جنگ تحمیلی بسیاری از دانشگاه‌های کشور تعطیل شدند.

در این زمان نیز با رفتن بسیاری از خرم‌آبادی‌های اصيل و قدیمی، مهاجرپذیری شهر باز هم بالا رفت و بسیاری روستاهای نقاط مختلف استان را که دچار مشکلاتی نظیر خشکسالی و نبود امکاناتی نظیر برق بودند، ترک گفته و به خرم‌آباد آمدند تا علاوه بر موارد فوق به امکانات بهداشتی و درمانی بهتر که در خرم‌آباد نسبت به محل سکونت قبلي آن‌ها وجود داشت، دست یابند.

  رضا جایدری

منبع: جلد اول كتاب خرم‌آبادشناسي، سيدفريد قاسمي